زمان تقریبی مطالعه: 13 دقیقه
 

اویس قرنی





ابوعمرو اُوِیْس‌ِ بن عامر قَرَنی‌ (شهادت ۳۷ق)، معروف به اُوِیْس‌ِ قَرَنی‌، تابعی‌ نام‌آور و از اصحاب‌ امیرالمؤمنین‌ علی‌ (علیه‌السلام) که‌ نزد صوفیه‌ به‌ زهد و پارسایی‌ شناخته‌ می‌شود و او را یکی از زهاد هشتگانه در میان تابعین خوانده‌اند.
او در زمان پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) برای دیدار آن حضرت به مدینه آمد ولی موفق به دیدار ایشان نشد. وی در زمان امام علی (علیه‌السلام) از بیعت کنندگان آن حضرت بود و در جنگ صفین شرکت کرده و به شهادت رسید.



۱ - معرفی اجمالی



اویس قرنی از تیره قَرَن‌، شاخه‌ای‌ از قبیله یمانی‌ بنی‌ مراد بود.
نام‌ پدر او عامر و در برخی‌ مآخذ انیس‌، خلیص‌ یا عمرو هم‌ آمده‌ است‌.
اختلاف‌ نظر در جزئیات‌ زندگی‌ اویس‌، حتی‌ در سده‌های‌ نخستین‌ هجری‌، چنان‌ بوده‌ که‌ برخی‌ درباره شخصیت‌ او با شک‌ و تردید سخن‌ گفته‌اند. با اینهمه‌، گفته‌اند که‌ او از امیرالمؤمنین‌ علی‌ (علیه‌السلام) و عمر بن‌ خطاب‌ روایت‌ کرده‌ و کسانی‌ از رجال‌ سده ۱ق‌ - که‌ بیشتر کوفیند - از او استماع‌ کرده‌اند.

۲ - محل سکنی



ظاهراً اویس‌ در عهد پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم)، در یمن‌ می‌زیست‌، ولی‌ هرگز موفق‌ به‌ دیدار آن‌ حضرت‌ نشد.
طبق‌ روایاتی‌ نه‌ چندان‌ موثق‌، اویس‌ همراه‌ هیأتی‌ از یمن‌ یا کوفه‌ به‌ مدینه‌ آمد. گفته‌اند که‌ بر اثر نشانه‌هایی‌ که‌ پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) از اویس‌ گفته‌ بود، عمر بن‌ خطاب‌ وی‌ را شناخت‌.
ظاهراً پس‌ از این‌ سفر، اویس‌ کوفه‌ را برای‌ سکنی‌ برگزید.

۳ - محل دفن



درباره محل‌ درگذشت‌ اویس‌ قرنی‌ روایت‌ بسیار است‌، چنانکه‌ گوری‌ در ناحیه رقه‌ در سوریه‌ و نیز در جاهای‌ دیگری‌ همچون‌ دمشق‌، اسکندریه‌ و دیار بکر به‌ وی‌ منسوب‌ است‌. با اینهمه‌، چنانکه‌ بیشتر روایات‌ نشان‌ می‌دهند، وی‌ در پیکار صفین‌، در سپاه‌ امیرالمؤمنین‌ علی‌ (علیه‌السلام) حضور یافت‌ و پیکر وی‌ را در میان‌ شهدای‌ این‌ واقعه‌ یافتند.

۴ - دیدگاه شیعه



نزد شیعه امامیه‌، اویس‌ قرنی‌ به‌ عنوان‌ یکی‌ از یاران‌ امام‌ علی‌ (علیه‌السلام) مقامی‌ خاص‌ دارد و شیخ‌ مفید نام‌ اویس‌ را از جمله کسانی‌ آورده‌ است‌ که‌ با امیرالمؤمنین‌ علی‌ (علیه‌السلام) دست‌ بیعت‌ دادند.

۵ - در شمار صوفیه



همه اهمیت‌ روایات‌ برجای‌ مانده‌ در باب‌ اویس‌ قرنی‌ در این‌ نکته‌ است‌ که‌ او از نخستین‌ نمونه‌های‌ زهد و پارسایی‌ در میان‌ مسلمانان‌ به‌ شمار رفته‌، و بعدها نزد صوفیه‌ مقامی‌ بلند یافته‌ است‌؛ چنانکه‌ نام‌ او به‌ عنوان‌ یکی‌ از زاهدان‌ هشتگانه‌ (زهاد ثمانیه‌)، در میان‌ تابعین‌ ثبت‌ شده‌ است‌. کهن‌ترین‌ روایات‌ درباره اویس‌، تصویری‌ کاملاً صوفیانه‌ از او ارائه‌ می‌کنند.
همه کسانی‌ که‌ در این‌ روایات‌ اویس‌ را دیده‌اند، او را در فقر و سرگشتگی‌ و گمنامی‌ در عین‌ شهرت‌ وصف‌ کرده‌، و گفته‌اند که‌ جامه مناسب‌ نداشت‌ و این‌ خود یکی‌ از علل‌ عزلت‌ او بود. در روایت‌های‌ دیگری‌ آمده‌ است‌ که‌ او جامه‌ای‌ پشمینه‌ (مِن‌ صوف‌) بر تن‌ داشت‌.
در این‌ روایات‌، جمله‌های‌ حکمت‌آمیزی‌ غالباً مبنی‌ بر بی‌اعتباری‌ دنیا و نزدیک‌ بودن‌ مرگ‌، به‌ اویس‌ نسبت‌ داده‌ شده‌ است‌.
در ادبیات‌ صوفیه‌، اشاره‌های‌ مفصلی‌ به‌ احوال‌ اویس‌ شده‌ است‌.

۶ - جایگاه اویس



اویس دارای جایگاه خاصی است که به آن اشاره خواهد شد.

۶.۱ - نزد پیامبر


در این‌ میان‌ حدیث‌ منسوب‌ به‌ پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم): «رایحه رحمان‌ (بهشت‌) از جانب‌ یمن‌ به‌ مشام‌ من‌ می‌رسد» - که‌ گفته‌اند اشاره‌ای‌ است‌ به‌ اویس‌ قرنی‌ - درخور توجه‌ بسیار است‌.
[۴۱] عین‌القضات‌ همدانی‌، عبدالله بن محمد، تمهیدات‌، ج۱، ص۳۲۶، به‌ کوشش‌ عفیف‌ عسیران‌، تهران‌، ۱۳۴۱ش‌.
[۴۲] عین‌القضات‌ همدانی‌، عبدالله بن محمد، تمهیدات‌، ج۱، ص۳۴۹، به‌ کوشش‌ عفیف‌ عسیران‌، تهران‌، ۱۳۴۱ش‌.
[۴۳] علاءالدولة سمنانی‌، احمد، العروة لاهل‌ الخلوة و الجلوة، ص۳۶۵-۳۶۶، به‌ کوشش‌ نجیب‌ مایل‌ هروی‌، تهران‌، ۱۳۶۲ش‌.
برخی‌ از صوفیه‌ این‌ گفته منسوب‌ به‌ پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) را دلیل‌ تفاوت‌ نهادن‌ آن‌ حضرت‌ میان‌ اصحاب‌ در القای‌ حقایق‌ و اسرار دانسته‌اند
[۴۴] جام‌، احمد، انس‌ التائبین‌، ص۳۱۹، به‌کوشش‌ علی‌ فاضل‌، تهران‌، ۱۳۶۸ش‌.
و نیز طبق‌ روایتی‌، اویس‌ در حالی‌ که‌ از حضرت‌ رسول‌ (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) بسیار دور بوده‌، از احوال‌ آن‌ حضرت‌ آگاهی‌ می‌یافته‌ است‌.
[۴۶] عبدالرزاق‌ کرمانی‌، تذکره‌ در مناقب‌ حضرت‌ شاه‌ نعمت‌الله‌ ولی‌، ج۱، ص۲۵-۲۶، مجموعه‌ در ترجمه احوال‌ شاه‌ نعمت‌الله‌ ولی‌ کرمانی‌، به‌ کوشش‌ ژان‌ اوبن‌، تهران‌، ۱۳۶۱ش‌.

همچنین‌ برای‌ این‌ موضوع‌ که‌ اویس‌، پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) را درک‌ نکرد، تأویلات‌ خاصی‌ پیش‌ کشیده‌اند.
[۴۷] عین‌القضات‌ همدانی‌، عبدالله بن محمد، تمهیدات‌، به‌ کوشش‌ عفیف‌ عسیران‌، تهران‌، ۱۳۴۱ش‌.
[۴۸] شمس‌ تبریزی‌، مقالات‌، ج۱، ص۲۷۶- ۲۷۸، به‌ کوشش‌ محمدعلی‌ موحد، تهران‌، ۱۳۶۹ش‌.

از اویس‌ به‌ عنوان‌ نخستین‌ کس‌ از خردمندان‌ دیوانه‌ (عقلاء المجانین‌) یاد شده‌ است‌.
[۴۹] عطار نیشابوری‌، فریدالدین‌، تذکرة الاولیاء، ص۹۴، به‌ کوشش‌ محمد استعلامی‌، تهران‌، ۱۳۶۶ش‌.
[۵۰] عین‌القضات‌ همدانی‌، عبدالله بن محمد، تمهیدات‌، به‌ کوشش‌ عفیف‌ عسیران‌، تهران‌، ۱۳۴۱ش‌.


۶.۲ - نزد برخی فِرق


عزلت‌ و تنهایی‌، و مکاشفات‌ و اذواق‌ وی‌ در این‌ احوال‌، بی‌آنکه‌ «پیری‌» را در سیر و سلوک‌ از نزدیک‌ درک‌ کرده‌ باشد، سخت‌ مورد توجه‌ صوفیه‌ بوده‌ است‌، چندان‌که‌ این‌ موضوع‌ موجب‌ پیدایش‌ طریقت‌ خاصی‌ از تصوف‌ با عنوان‌ «اویسیه‌» گردید.
با اینهمه‌، حیدر آملی‌ نام‌ اویس‌ را در کنار اصحاب‌ خاص‌ پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) همچون‌ سلمان‌، ابوذر، عمار و اصحاب‌ صفه‌ قرار داده‌، و میان‌ ایشان‌ و طبقات‌ بعدی‌ صوفیه‌ تفاوت‌ نهاده‌، و این‌ گروه‌ از اصحاب‌ را از «تلامذة للائمة المعصومین‌» دانسته‌ است‌.
به‌ عنوان‌ نمونه‌ای‌ از جایگاه‌ اویس‌ نزد برخی‌ فرق‌، می‌توان‌ به‌ اثری‌ از اباضیه‌ اشاره‌ کرد که‌ اویس‌ را از اصحاب‌ مذهب‌ خویش‌ دانسته‌اند.
[۵۳] ابن‌ سلام‌ اباضی‌، لواب بن‌ سلام‌، بدء الاسلام‌، ج۱، ص۷۹، به‌ کوشش‌ ورنر شوارتس‌ و سالم‌ بن‌ یعقوب‌، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌/۱۹۸۶م‌.


۷ - فهرست منابع



(۱) آملی‌، حیدر، جامع‌ الاسرار، به‌ کوشش‌ هانری‌ کربن‌ و عثمان‌ یحیی‌، تهران‌، ۱۳۴۷ش‌/۱۹۶۹م‌.
(۳) عبدالرحمان‌ ابن‌ ابی‌ حاتم‌، الجرح‌ و التعدیل‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۷۲ق‌/ ۱۹۵۳م‌.
(۴) ابن‌ بطوطه‌، رحله، به‌ کوشش‌ محمد عبدالمنعم‌ عریان‌، بیروت‌، ۱۹۸۷م‌.
(۵) عبدالرحمان‌ ابن‌ جوزی‌، الموضوعات‌، به‌ کوشش‌ عبدالرحمان‌ محمد عثمان‌، قاهره‌، ۱۳۸۶ق‌/۱۹۶۶م‌.
(۶) محمد ابن‌ حبان‌، الثقات‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۸ق‌/ ۱۹۷۸م‌.
(۷) احمد ابن‌ حجر عسقلانی‌، الاصابة، قاهره‌، ۱۳۲۸ق‌/۱۹۱۰م‌.
(۸) محمد ابن‌ درید، الاشتقاق‌، به‌ کوشش‌ عبدالسلام‌ هارون‌، قاهره‌، ۱۳۷۸ق‌/۱۹۵۸م‌.
(۹) ابن ‌سعد بغدادی، محمد بن سعد، الطبقات‌ الکبری‌، بیروت‌، دارصادر.
(۱۰) ابن‌ سلام‌ اباضی‌، بدءالاسلام‌، به‌ کوشش‌ ورنر شوارتس‌ و سالم‌ بن‌ یعقوب‌، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌/۱۹۸۶م‌.
(۱۱) عبدالله‌ ابن‌ مبارک‌، الزهد و الرقائق‌، به‌ کوشش‌ حبیب‌ الرحمان‌ اعظمی‌، مجلس‌ احیاء المعارف‌، ۱۳۸۵ق‌/۱۹۶۶م‌.
(۱۲) احمد ابونعیم‌ اصفهانی‌، حلیة الاولیاء، قاهره‌، ۱۳۵۱ق‌/ ۱۹۳۳م‌.
(۱۳) احمد بن‌ حنبل‌، الزهد، به‌ کوشش‌ محمدسعید بن‌ بسیونی‌ زغلول‌، بیروت‌، ۱۴۰۹ق‌/ ۱۹۸۸م‌.
(۱۴) احمد جام‌، انس‌ التائبین‌، به‌کوشش‌ علی‌ فاضل‌، تهران‌، ۱۳۶۸ش‌.
(۱۵) الاختصاص‌، منسوب‌ به‌ شیخ‌ مفید، به‌ کوشش‌ علی‌اکبر غفاری‌، قم‌، ۱۴۰۲ق‌.
(۱۶) خلیفة بن‌ خیاط، الطبقات‌، به‌ کوشش‌ اکرم‌ ضیاء عمری‌، ریاض‌، ۱۴۰۲ق‌/۱۹۸۲م‌.
(۱۷) خلیل‌ خلیلی‌، الارشاد، به‌ کوشش‌ محمدسعید عمر ادریس‌، ریاض‌، ۱۴۰۹ق‌/۱۹۸۹م‌.
(۱۸) محمد ذهبی‌، سیر اعلام‌ النبلاء، به‌ کوشش‌ شعیب‌ ارنؤوط و دیگران‌، بیروت‌، مؤسسة الرساله‌.
(۱۹) عبدالکریم‌ رافعی‌ قزوینی‌، التدوین‌ فی‌ اخبار قزوین‌، به‌ کوشش‌ عزیزالله‌ عطاردی‌، تهران‌، ۱۳۷۶ش‌.
(۲۰) شمس‌ تبریزی‌، مقالات‌، به‌ کوشش‌ محمدعلی‌ موحد، تهران‌، ۱۳۶۹ش‌.
(۲۱) محمد شیخ‌ مفید، الارشاد، قم‌، مؤسسة آل‌ البیت‌ (علیه‌السلام).
(۲۲) شیخ‌ مفید، الجمل‌، به‌ کوشش‌ علی‌ میرشریفی‌، قم‌، ۱۴۱۳ق‌.
(۲۳) طبری‌، محمد بن جریر، «المنتخب‌ من‌ کتاب‌ ذیل‌ المذیل‌»، همراه‌ ج‌ ۱۱ تاریخ‌.
(۲۴) عطار نیشابوری‌، فریدالدین‌، تذکرة الاولیاء، به‌ کوشش‌ محمد استعلامی‌، تهران‌، ۱۳۶۶ش‌.
(۲۵) احمد علاءالدولة سمنانی‌، العروة لاهل‌ الخلوة و الجلوة، به‌ کوشش‌ نجیب‌ مایل‌ هروی‌، تهران‌، ۱۳۶۲ش‌.
(۲۶) عین‌القضات‌ همدانی‌، عبدالله بن محمد، تمهیدات‌، به‌ کوشش‌ عفیف‌ عسیران‌، تهران‌، ۱۳۴۱ش‌.
(۲۷) فروزانفر، بدیع‌الزمان‌، احادیث‌ مثنوی‌، تهران‌، ۱۳۶۱ش‌.
(۲۸) عبدالرزاق‌ کرمانی‌، «تذکره‌ در مناقب‌ حضرت‌ شاه‌ نعمت‌الله‌ ولی‌»، مجموعه‌ در ترجمه احوال‌ شاه‌ نعمت‌الله‌ ولی‌ کرمانی‌، به‌ کوشش‌ ژان‌ اوبن‌، تهران‌، ۱۳۶۱ش‌.
(۲۹) محمد کشی‌، معرفة الرجال‌، اختیار شیخ‌ طوسی‌، به‌ کوشش‌ حسن‌ مصطفوی‌، مشهد، ۱۳۴۸ش‌.
(۳۰) هشام‌ کلبی‌، نسب‌ معد و الیمن‌ الکبیر، به‌ کوشش‌ ناجی‌ حسن‌، بیروت‌، ۱۴۰۸ق‌/۱۹۸۸م‌.
(۳۱) نصر بن‌ مزاحم‌، وقعة صفین‌، به‌ کوشش‌ محمد عبدالسلام‌ هارون‌، قاهره‌، ۱۳۸۲ق‌/ ۱۹۶۲م‌.
(۳۲) حسن‌ نیشابوری‌، عقلاء المجانین‌، به‌ کوشش‌ عمر اسعد، بیروت‌، ۱۴۰۷ق‌/ ۱۹۸۷م‌.
(۳۳) حموی، ياقوت بن عبدالله، معجم بلدان‌.

۸ - پانویس


 
۱. ابن کلبی‌، هشام‌ بن محمد، نسب‌ معد و الیمن‌ الکبیر، ج۱، ص۳۳۴، به‌ کوشش‌ ناجی‌ حسن‌، بیروت‌، ۱۴۰۸ق‌/۱۹۸۸م‌.    
۲. ابن ‌سعد بغدادی، محمد بن سعد، الطبقات‌ الکبری‌، ج۶، ص۱۶۱، بیروت‌، دارصادر.    
۳. ابن‌ خیاط عصفری، خلیفة بن خیاط، طبقات‌ خلیفة بن خیاط، ص۲۴۶.    
۴. طبری‌، محمد بن جریر، المنتخب‌ من‌ کتاب‌ ذیل‌ المذیل‌، ج۱، ص۱۱۷، همراه‌ ج‌ ۱۱ تاریخ‌.    
۵. ابن‌ درید، محمد بن حسن، الاشتقاق‌، ج۱، ص۴۱۴، به‌ کوشش‌ عبدالسلام‌ هارون‌، قاهره‌، ۱۳۷۸ق‌/۱۹۵۸م‌.    
۶. خلیلی‌، خلیل‌ بن عبدالله، الارشاد، ج۲، ص۵۴۲ -۵۴۳، به‌ کوشش‌ محمدسعید عمر ادریس‌، ریاض‌، ۱۴۰۹ق‌/۱۹۸۹م‌.    
۷. رافعی‌ قزوینی‌، عبدالکریم‌، التدوین‌ فی‌ اخبار قزوین‌، ج۱، ص۹۱، به‌ کوشش‌ عزیزالله‌ عطاردی‌، تهران‌، ۱۳۷۶ش‌.    
۸. ابن‌ حبان‌، محمد بن‌ حبان‌، الثقات‌، ج۴، ص۵۳، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۸ق‌/ ۱۹۷۸م‌.    
۹. ابن‌ جوزی‌، عبدالرحمان‌ بن علی، الموضوعات‌، ج۲، ص۴۳-۴۴، به‌ کوشش‌ عبدالرحمان‌ محمد عثمان‌، قاهره‌، ۱۳۸۶ق‌/۱۹۶۶م‌.    
۱۰. ابن‌ ابی‌ حاتم‌، عبدالرحمان‌ بن محمد، الجرح‌ و التعدیل‌، ج۱، ص۳۲۶، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۷۲ق‌/ ۱۹۵۳م‌.    
۱۱. ابن‌ حجر عسقلانی‌، احمد بن علی، الاصابة، ج۱، ص۳۵۹.    
۱۲. ابن ‌سعد بغدادی، محمد بن سعد، الطبقات‌ الکبری‌، ج۶، ص۱۶۲-۱۶۳، بیروت‌، دارصادر.    
۱۳. محمد ذهبی‌، سیر اعلام‌ النبلاء، ج۴، ص۲۰، به‌ کوشش‌ شعیب‌ ارنؤوط و دیگران‌، بیروت‌، مؤسسة الرساله‌.    
۱۴. احمد بن‌ حنبل‌، الزهد، ج۱، ص۲۸۰.    
۱۵. احمد بن‌ حنبل‌، الزهد، ج۱، ص۲۸۰.    
۱۶. ابن‌ حبان‌، محمد بن‌ حبان‌، الثقات‌، ج۴، ص۵۲، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۹۸ق‌/ ۱۹۷۸م‌.    
۱۷. عطار نیشابوری‌، فریدالدین‌، تذکرة الاولیاء، ص۱۴.    
۱۸. حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم بلدان‌، ج۲، ص۴۶۸.    
۱۹. ابن‌ بطوطه، محمد بن عبدالله، رحلة ابن بطوطه، ج۱، ص۷۴، به‌ کوشش‌ محمد عبدالمنعم‌ عریان‌، بیروت‌، ۱۹۸۷م‌.    
۲۰. طبری‌، محمد بن جریر، المنتخب‌ من‌ کتاب‌ ذیل‌ المذیل‌، ج۱، ص۱۱۷، همراه‌ ج‌ ۱۱ تاریخ‌.    
۲۱. منقری، نصر بن‌ مزاحم‌، وقعه صفین‌، ج۱، ص۳۲۴، به‌ کوشش‌ محمد عبدالسلام‌ هارون‌، قاهره‌، ۱۳۸۲ق‌/ ۱۹۶۲م‌.    
۲۲. شیخ‌ مفید، الاختصاص‌، ج۱، ص۶ -۷، به‌ کوشش‌ علی‌اکبر غفاری‌، قم‌، ۱۴۰۲ق‌.    
۲۳. شیخ‌ مفید، الاختصاص‌، ج۱، ص۶۱، به‌ کوشش‌ علی‌اکبر غفاری‌، قم‌، ۱۴۰۲ق‌.    
۲۴. شیخ‌ مفید، الاختصاص‌، ج۱، ص۸۱ -۸۲، به‌ کوشش‌ علی‌اکبر غفاری‌، قم‌، ۱۴۰۲ق‌.    
۲۵. شیخ‌ طوسی‌، اختیار معرفة الرجال‌، ج۱، ص۹، به‌ کوشش‌ حسن‌ مصطفوی‌، مشهد، ۱۳۴۸ش‌.    
۲۶. شیخ‌ مفید، الجمل‌، ج۱، ص۱۰۹، به‌ کوشش‌ علی‌ میرشریفی‌، قم‌، ۱۴۱۳ق‌.    
۲۷. ابونعیم‌ اصفهانی‌، احمد بن عبدالله، حلیة الاولیاء، ج۲، ص۸۷، قاهره‌، ۱۳۵۱ق‌/ ۱۹۳۳م‌.    
۲۸. شیخ‌ طوسی‌، اختیار معرفة الرجال‌، ج۱، ص۹۷- ۹۸، به‌ کوشش‌ حسن‌ مصطفوی‌، مشهد، ۱۳۴۸ش‌.    
۲۹. ابن‌ مبارک‌، عبدالله‌ بن‌ مبارک‌، الزهد و الرقائق‌، ج۱، ص۲۹۳، به‌ کوشش‌ حبیب‌ الرحمان‌ اعظمی‌، مجلس‌ احیاء المعارف‌، ۱۳۸۵ق‌/۱۹۶۶م‌.    
۳۰. ابن ‌سعد بغدادی، محمد بن سعد، الطبقات‌ الکبری‌، ج۶، ص۱۶۱- ۱۶۵، بیروت‌، دارصادر.    
۳۱. احمد بن‌ حنبل‌، الزهد، ج۱، ص۲۸۰.    
۳۲. احمد بن‌ حنبل‌، الزهد، ج۱، ص۲۷۹.    
۳۳. احمد بن‌ حنبل‌، الزهد، ج۱، ص۲۷۹.    
۳۴. شیخ‌ مفید، الارشاد، ج۱، ص۳۱۶، قم‌، مؤسسة آل‌ البیت‌ (علیه‌السلام).    
۳۵. شیخ‌ طوسی‌، اختیار معرفة الرجال‌، ج۱، ص۹۸، به‌ کوشش‌ حسن‌ مصطفوی‌، مشهد، ۱۳۴۸ش‌.    
۳۶. ابن ‌سعد بغدادی، محمد بن سعد، الطبقات‌ الکبری‌، ج۶، ص۱۶۴- ۱۶۵، بیروت‌، دارصادر.    
۳۷. احمد بن‌ حنبل‌، الزهد، ج۱، ص۲۷۹.    
۳۸. ابونعیم‌ اصفهانی‌، احمد بن عبدالله، حلیة الاولیاء، ج۲، ص۷۹-۸۷، قاهره‌، ۱۳۵۱ق‌/ ۱۹۳۳م‌.    
۳۹. عطار نیشابوری‌، فریدالدین‌، تذکرة الاولیاء، ص۶.    
۴۰. فروزانفر، بدیع‌ الزمان‌، احادیث‌ مثنویی، ج۱، ص۲۵۰.    
۴۱. عین‌القضات‌ همدانی‌، عبدالله بن محمد، تمهیدات‌، ج۱، ص۳۲۶، به‌ کوشش‌ عفیف‌ عسیران‌، تهران‌، ۱۳۴۱ش‌.
۴۲. عین‌القضات‌ همدانی‌، عبدالله بن محمد، تمهیدات‌، ج۱، ص۳۴۹، به‌ کوشش‌ عفیف‌ عسیران‌، تهران‌، ۱۳۴۱ش‌.
۴۳. علاءالدولة سمنانی‌، احمد، العروة لاهل‌ الخلوة و الجلوة، ص۳۶۵-۳۶۶، به‌ کوشش‌ نجیب‌ مایل‌ هروی‌، تهران‌، ۱۳۶۲ش‌.
۴۴. جام‌، احمد، انس‌ التائبین‌، ص۳۱۹، به‌کوشش‌ علی‌ فاضل‌، تهران‌، ۱۳۶۸ش‌.
۴۵. آملی‌، حیدر، جامع‌ الاسرار، ج۱، ص۲۶، به‌ کوشش‌ هانری‌ کربن‌ و عثمان‌ یحیی‌، تهران‌، ۱۳۴۷ش‌/۱۹۶۹م‌.    
۴۶. عبدالرزاق‌ کرمانی‌، تذکره‌ در مناقب‌ حضرت‌ شاه‌ نعمت‌الله‌ ولی‌، ج۱، ص۲۵-۲۶، مجموعه‌ در ترجمه احوال‌ شاه‌ نعمت‌الله‌ ولی‌ کرمانی‌، به‌ کوشش‌ ژان‌ اوبن‌، تهران‌، ۱۳۶۱ش‌.
۴۷. عین‌القضات‌ همدانی‌، عبدالله بن محمد، تمهیدات‌، به‌ کوشش‌ عفیف‌ عسیران‌، تهران‌، ۱۳۴۱ش‌.
۴۸. شمس‌ تبریزی‌، مقالات‌، ج۱، ص۲۷۶- ۲۷۸، به‌ کوشش‌ محمدعلی‌ موحد، تهران‌، ۱۳۶۹ش‌.
۴۹. عطار نیشابوری‌، فریدالدین‌، تذکرة الاولیاء، ص۹۴، به‌ کوشش‌ محمد استعلامی‌، تهران‌، ۱۳۶۶ش‌.
۵۰. عین‌القضات‌ همدانی‌، عبدالله بن محمد، تمهیدات‌، به‌ کوشش‌ عفیف‌ عسیران‌، تهران‌، ۱۳۴۱ش‌.
۵۱. آملی‌، حیدر، جامع‌ الاسرار، مقدمه، ص‌۸۶.    
۵۲. آملی‌، حیدر، جامع‌ الاسرار، ج۱، ص۶۱۴.    
۵۳. ابن‌ سلام‌ اباضی‌، لواب بن‌ سلام‌، بدء الاسلام‌، ج۱، ص۷۹، به‌ کوشش‌ ورنر شوارتس‌ و سالم‌ بن‌ یعقوب‌، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌/۱۹۸۶م‌.


۹ - منبع



دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «اویس قرنی»، ج۱۰، ص۴۱۴۱.    






آخرین نظرات
کلیه حقوق این تارنما متعلق به فرا دانشنامه ویکی بین است.